« عروس فلك » نام كردند . و در جوار آن مسجد ، مدرسه‌اى بنياد نهاده به نفايس كتب و غرايب نسخ آن را موشّح « 1 » گردانيد و دهات بسيار و مستقلات فراوان بر مسجد و مدرسه وقف نمود . و چون يمين الدّوله را ميل به بناى مساجد و مدارس بسيار بود به مقتضاى النّاس على دين ملوكهم « 2 » هر يكى از امرا و اعيان دولت او به بناى مساجد و مدارس و رباطات و حمّامات مبادرت نموده در اندك فرصت آن مقدار عمارات عاليه و ابواب البّر به هم رسيد كه از حيّز شمار بيرون بود . و از جمله چيزهاى نفيس كه اين نوبت يمين الدّوله از ولايت هندوستان به دست آورده بود مرغى بود بر هيئت قمرى كه هرگاه او را پيش طعامى كه زهر داشت حاضر ساختندى فى الحال از چشم او آب روان شدى و خودش اضطراب كردى . و ديگر سنگى يافته بود كه هرچند كسى را زخم عظيم بود به مجرّد آنكه آن سنگ را به او رسانيده بر آن زخم مىماليدند [ 244 ب ] نيك مىشد . و از جمله وقايع اين سال فوت طغان خان پادشاه تركستان و ماوراء النهر بود . اين طغان خان در ميانهء سلاطين ترك ، بلكه ميانهء اهل علم ، به كثرت علم و فضل امتياز داشت و در تربيت اهل فضل و كمال جدّ و سعى مىورزيد « 3 » و هميشه با تركان و كفّار مشرق غزا كردى ؛ چنانچه در بعضى تواريخ معتبره مسطور است كه : و العهدة على الرّاوى ، طغان خان در يك غزوه دويست هزار كس را به قتل رسانيد و صد هزار نفس را اسير گرفت و چندان غنايم از ظروف طلا و نقره به دست او افتاده بود كه عشر عشير آن متعقّل هيچ احدى نمىشد . بعد از فوت او برادرش ، ابو المظفّر بن ارسلان كه ملقّب به « شرف الدّوله » بود ، به جاى او بر سرير حكومت بلاد تركستان و ماوراء النهر قرار گرفت ، امّا جميع ولايات طغان خان را ضبط نتوانست نمود و اكثر ولايات مشرق را ملوك ترك متصرّف شدند . و در اين سال از كبار امراى سلاطين ديالمه ، حاجب كبير ، كه بهاء الدّوله او را به « سعيد » ملقّب كرده بود ، در سنّ هفتاد سالگى وفات يافت . اين حاجب كبير ، بسيار خيّر و نافع خلايق بود و دار الشفاى بزرگ در بغداد ساخت و جميع ادويه و اشربه در آنجا از جهت بيماران غريب مهيّا مىداشت . بناى قنطرهء « 4 » حدق و ناسرير از آثار اوست . و در تاريخ ابن كثير شامى مسطور است كه حاجب سعيد در حين وفات خود وصيّت فرمود كه بر سر قبر او عمارت نسازند . امّا ورثهء او بعد از فوتش وصيّت او را منظور نداشته عمارتى قبّه‌دار بر سر قبر او ساختند . همين‌كه به اتمام رسيد بىموجبى بيفتاد . و نيز در تاريخ

--> ( 1 ) . موشّح : زينت داده شده . - و . ( 2 ) . مردم بر طريق پادشاهان هستند . - و . ( 3 ) . ابن أثير ، طغان خان را به دليل داراى بودن اينچنين صفات ، به سعد بن معاذ انصارى تشبيه كرده است ؛ - الكامل ، ج 16 ، ص 18 . ( 4 ) . قنطره : پل . - و .